De Foodvalley is een van de meest succesvolle agro-regio's van Europa. Tussen Ede, Barneveld, Wageningen en Veenendaal komen kennis, productie en innovatie samen op een manier die in weinig andere regio's wordt geëvenaard. En tegelijkertijd is het een gebied met een onverwacht luchtprobleem.
Op onderstaande kaart zie je alle geitenhouderijen in de regio rond Ede, Barneveld, Wageningen en Veenendaal, en die door de rest van midden- en oost-Nederland. Van kleine bedrijven met enkele tientallen dieren tot grote bedrijfsmatige stallen. En dat is alleen geiten. In de Gelderse Vallei staan daarnaast nog ruim duizend andere veehouderijen: pluimvee, varkens en koeien. Op een relatief klein oppervlak.
Interactieve kaart: elke rode cirkel toont bij benadering het gebied binnen 2 km van een geitenbedrijf. Sleep en zoom om uw eigen omgeving te bekijken.
Wat het RIVM-onderzoek laat zien
De Wageningse cijfers zijn niet abstract. Het RIVM heeft in het Veehouderij en Gezondheid Omwonenden-onderzoek (VGO) jarenlang onderzocht wat het wonen en werken in de buurt van veehouderijen doet met de gezondheid van mensen. De uitkomsten zijn confronterend.
- Mensen die binnen 2 kilometer van een geitenhouderij wonen of werken, hebben aantoonbaar vaker een longontsteking. Het risico op een longontsteking is verhoogd voor mensen die in die zone wonen.
- Mensen in de buurt van veebedrijven hebben gemiddeld een mindere longfunctie dan mensen die elders wonen.
- Voor mensen met COPD verergeren de klachten in deze gebieden meetbaar. Wie al kwetsbaar is, voelt het effect het sterkst.
De onderzoekers benadrukken zelf dat de exacte oorzaak nog niet honderd procent vaststaat. Endotoxinen (delen van bacteriën die in de lucht terechtkomen via stallen), fijnstof uit mest en stalsystemen, en biologische deeltjes spelen waarschijnlijk allemaal een rol. Wat wél vaststaat: het effect is meetbaar en consistent te zien in meerdere studies.
Drie risicofactoren die samenkomen
Foodvalley is een prachtige regio om in te ondernemen. Veel MKB-bedrijven kiezen hier bewust voor: korte lijnen, sterke gemeenschap, gunstige ligging. Maar tegelijkertijd komen hier drie risicofactoren voor luchtkwaliteit samen die je elders in Nederland minder vaak in deze combinatie tegenkomt.
1. De A12-corridor
De A12 loopt dwars door de regio en passeert Ede, Veenendaal en Wageningen. Dagelijks rijden hier honderdduizenden voertuigen overheen. Fijnstof van banden, remmen en uitlaten waait kilometers ver. Onderzoek laat zien dat de luchtkwaliteit op tot tientallen kilometers afstand van een snelweg meetbaar slechter is. De GGD adviseert om minimaal 150 meter afstand te houden tot een snelweg, maar veel kantoren in de regio zitten dichterbij.
2. Agrarische uitstoot uit de Gelderse Vallei
De combinatie van zeer veel veehouderijen op een klein oppervlak maakt deze regio unieker dan menig MKB-ondernemer beseft. Endotoxinen en fijnstof uit stallen verspreiden zich via de lucht en kunnen, afhankelijk van windrichting, tot ver in nabijgelegen bebouwde gebieden voorkomen. De kaart hierboven toont alleen geitenhouderijen, maar als je daar pluimvee, varkens en koeien bij optelt, wordt het beeld nog dichter.
3. Verouderde kantoorpanden
De regio heeft veel bedrijventerreinen met panden uit de jaren 80 en 90. Voor 2012 lagen de ventilatie-eisen in het Bouwbesluit aanzienlijk lager dan vandaag. Een ventilatiesysteem dat ooit voldeed, doet dat met de huidige kennis vaak niet meer. Plus: in oudere panden hebben filters minder vaak een onderhoudsschema dat past bij de werkelijke vervuiling buiten.
"De meeste MKB-eigenaren in deze regio weten dit niet. Of denken dat het hen niet aangaat omdat hun pand 'binnen de bebouwde kom' staat. Maar lucht stopt niet bij een gemeentegrens."
Waarom dit voor ons persoonlijk is
Voor mij is dit niet abstract. BjorkHeim zit zelf in Ede. Veel familie, vrienden en vage kennissen werken hier. En toen ik voor het eerst goed naar de gepubliceerde data en de kaart keek, schrok ik van wat ik zag. Niet één of twee bedrijven in de buurt, maar een dichtheid die je in delen van Nederland eenvoudigweg niet ziet.
Dat maakt het ook niet iets om alleen achter de schermen mee bezig te zijn. Wie hier woont, werkt en onderneemt, heeft het recht om te weten welke factoren in zijn of haar omgeving spelen. En wat ertegen te doen valt.
Lucht stopt niet bij een gemeentegrens
Een veelgehoord misverstand is dat het pand "binnen de bebouwde kom" staat en daarom niet zou worden geraakt door agrarische uitstoot. Maar zoals met fijnstof van snelwegen, geldt ook voor stalemissies dat de invloedszone veel groter is dan de fysieke afstand suggereert. Wind, weersomstandigheden en de stapeling van bronnen bepalen wat er in de lucht zit op een willekeurig kantoor op een willekeurige dag.
De goede nieuws: hoewel je de buitenlucht in je regio niet kunt veranderen, kun je wel iets doen aan de lucht binnen je eigen pand. En dat is precies waar BjorkHeim zich op richt.
Wat volgt
Volgende week ga ik dieper in op wat je hier als ondernemer concreet tegen kunt doen. En over hoe het zit met de luchtreinigers die je in de markt vindt. Want daar zit ook iets opvallends, waar de meeste MKB-eigenaren bij hun aankoopkeuze niet bij stilstaan.
Ben je ondernemer in de Foodvalley en is dit herkenbaar? Stuur ons gerust een bericht. Of als je benieuwd bent wat dit voor jouw specifieke locatie betekent.
Bronnen: RIVM (VGO-onderzoek), I-GO Kernregistratie Dierverblijven (KRD), omgevingsdiensten Gelderland, Overijssel, Noord-Brabant en Limburg, GGD Leefomgeving, Bouwbesluit.
Privacy: de exacte adressen op de kaart zijn verwijderd en elk middelpunt is willekeurig verschoven. De cirkels tonen het beïnvloede gebied bij benadering, niet een woon- of werkadres.
